ﺗﺎﺭﯨﺨﺘﯩﻦ ﻣﻪﻟﯘﻣﻜﻰ، ﻣﻪھمۇﺩ كاشغەرىي، ﻳﯜﺳﯜﭖ ﺧﺎﺱ ھاﺟﯩﭗ، ﺑﺮﻭﻧﯩﻲ، ﺋﯩﺒﯩﻦ ﺳﯩﻨﺎ، ﺋﻪل ﺧﺎﺭەﺯمى، ﻧﻪﯞﺍﺋﯩﻲ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺋﯘﻟﯘﻏﻼﺭ ﺋﯩﻤﺎﻧﻠﯩﻖ، ﺋﯧﺘﯩﻘﺎﺩﻟﯩﻖ ﺑﻮﻟﻐﯩﻨﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﯚﻟﻤﻪﺱ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﻳﺎﺭﯨﺘﺎﻟﯩﻐﺎﻥ. ﺋﻪﭘﺴﯘﺳﻜﻰ ﺑﯩﺰ ﺑﯘﻻﺭﻏﺎ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﭗ ﯞﺍﺭﯨﺲ ﺑﻮﻻﻟﻤﺎﻳﯟﺍﺗﯩﻤﯩﺰ. ﺑﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﺑﯩﺮﻣﯘﻧﭽﻪ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺳﻪﯞﻩﺑﻠﻪﺭ ﻗﺎﺗﺎﺭﯨﺪﺍ ﺋﯩﻤﺎﻧﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﺳﯘﺳﻠﯩﻘﻰ ﺗﻮﺳﻘﯘﻧﻠﯘﻕ ﻗﯩﻠﻤﺎﻗﺘﺎ. ﻧﻪﺗﯩﺠﯩﺪﻩ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﺷﻪﺧﺴﯩﻴﯩﺘﯩﻤﯩﺰﻣﯘ، ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺗﯩﻤﯩﺰﻣﯘ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺳﻪﯞﯨﻴﯩﺪﯨﻦ ﻧﯧﺮﻯ ﺋﯚﺗﻪﻟﻤﻪﻳﯟﺍﺗﯩﺪﯗ. ﺗﻮﻏﺮﺍ، ﺳﻮﯞﯦﺖ ﺋﯩﺘﺘﯩﭙﺎﻗﯩﺪﺍ 1923-ﻳﯩﻠﯩﺪﯨﻦ ﺗﺎﻛﻰ 50-ﻳﯩﻠﻼﺭﻧﯩﯔ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﯨﻠﯩﺮﯨﻐﯩﭽﻪ ﻣﯩﺴﻠﻰ ﻛﯚﺭﯛﻟﻤﯩﮕﻪﻥ ﻗﺎﻧﻠﯩﻖ ﻗﯩﺮﻏﯩﻨﭽﯩﻠﯩﻖ ﻳﯜﺯ ﺑﻪﺭﺩﻯ. ﯞﻩﺗﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ، ﻳﯧﯖﻰ ﻏﺎﻳﻪ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺟﯧﻨﯩﻨﻰ ﭘﯩﺪﺍ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮﻣﯘﻧﭽﻪ ﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭ ﺗﻪﻗﯩﭗ ﻗﯩﻠﯩﻨﺪﻯ، ﻗﺎﻣﺎﻟﺪﻯ، ﺳﯜﺭﮔﯜﻥ ﻗﯩﻠﯩﻨﺪﻯ، ﺋﯧﺘﯩﻠﺪﻯ. ﺋﯘﺭﯗﺷﺘﺎ ﺗﺎﺳﺎﺩﯨﭙﯩﻲ ﻳﺎﻛﻰ ﻣﻪﺟﺒﯘﺭﯨﻲ ﺋﻪﺳﯩﺮﮔﻪ ﭼﯜﺷﻜﻪﻥ ﺋﺎﺩﻩﻣﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ھەﻣﻤﯩﺴﻰ ﺋﻪﺟﻪﻝ ﻻﮔﯧﺮﯨﻐﺎ ﺋﻪﯞﻩﺗﯩﻠﺪﻯ. ﺑﯘ ﻳﻪﺭﺩﻩ ﺷﻪﺭﻕ ﻣﯘﺗﻪﭘﻪﻛﻜﯘﺭﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺟﺎﻣﻰ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﮔﻪﻥ ﻣﯘﻧﯘ ھېكمەﺗﻨﻰ ﺋﻪﺳﻠﻪﭖ ﺋﯚﺗﯜﺵ ﺋﻮﺭﯗﻧﻠﯘﻕ: «ﺋﺎﺩﻩﻣﻠﻪﺭ ﻛﯚﺭﯛﭖ ﯞﻩ ﺑﯩﻠﯩﭗ ﺗﯘﺭﯗﭖ ﺑﯩﺮ ﺯﺍﻟﯩﻤﻐﺎ ﻛﯚﯕﯜﻝ ﺑﻪﺭﺳﻪ، ﺋﯘﻧﯩﯔ ﻳﻮﻟﯩﻨﻰ ﺋﯧﺘﯩﺸﻨﯩﯔ ﭼﺎﺭﯨﺴﯩﻨﻰ ﻛﯚﺭﻣﯩﺴﻪ، ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ھەﻣﻤﯩﺴﻰ ﺋﻮﺭﺗﺎﻕ ﺋﺎﺯﺍﺏ ﭼﯧﻜﯩﺪﯗ».

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ئۆزگىلەردىن باشاقلار | ۋاقتى: 07-02-2011 | باھا: 6 پارچە | زىيارەت: 1,284 قېتىم

«ﺭﺍﺯﻯ ﺑﻮﻟﯘﯓ» ﺩﯦﮕﯩﻨﯩﻢ ﺋﯧﺴﯩﻤﺪﻩ، ﺑﯩﺰﮔﻪ – ﺑﺎﻟﯩﻠﯩﺮﯨﯖﯩﺰﻏﺎ ﺗﻮﻳﻤﺎﻱ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﻣﯘﺑﺎﺭﻩﻙ ﻛﯚﺯﻟﯩﺮﯨﯖﯩﺰ ﻳﯘﻣﯘﻟﺪﻯ…

ﺋﺎﺗﯩﺴﯩﺰ ﻛﯜﻧﻠﻪﺭ ﺑﺎﺷﻼﻧﺪﻯ، ﺋﺎﻧﺎﻡ ﭘﺎﺕ–ﭘﺎﺕ «ﺩﺍﺩﺍﯓ ﺭﻩﮬﻤﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﺋﯜﻣﯩﺪﻯ ﺳﻪﻧﺪﻩ ﺋﯩﺪﻯ، ﺳﯧﻨﻰ ﻗﺎﻳﺴﻰ ﺗﺎﻣﻨﯩﯔ ﺗﯜﯞﯨﺪﻩ ﺑﻮﻳﯘﻥ ﻗﯩﺴﯩﭗ ﻗﺎﻻﺭﻛﯩﻦ، ﺩﻩﭖ ﺋﻪﻧﺪﯨﺸﯩﺪﻩ ﺋﯩﺪﻯ» ﺩﻩﻳﺪﯨﻐﺎﻥ. ﺋﺎﻟﻼﮬﻨﯩﯔ ﺋﯩﻠﺘﯩﭙﺎﺗﻰ، ﺳﯩﺰﻧﯩﯔ ﺩﯗﺋﺎﻟﯩﺮﯨﯖﯩﺰ ﺑﻪﺭﻛﺎﺗﯩﺪﺍ، ﺑﻮﻳﯘﻥ ﻗﯩﺴﯩﭙﻤﯘ ﻗﺎﻟﻤﯩﺪﯨﻢ، ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻢ ﺟﺎﻳﯩﺪﺍ ﻛﯧﺘﯩﭗ ﺑﺎﺭﯨﺪﯗ. ﻗﺎﻳﺴﯩﺒﯩﺮ ﺋﯩﺸﯩﻤﺪﺍ ﻏﻪﻟﯩﺒﻪ ﻗﺎﺯﺍﻧﻐﯘﺩﻩﻙ ﺑﻮﻟﺴﺎﻡ، ﺋﺎﺗﺎﻡ ﺑﻮﻟﺴﯩﭽﯘ ﻛﺎﺷﻜﻰ، ﻣﯘﺷﯘ ﺧﯘﺷﮭﺎﻟﻠﯩﻘﻠﯩﺮﯨﻤﻨﻰ ﻛﯚﺭﺳﻪ، ﺩﻩﭖ ﻛﯚﺯﻟﯩﺮﯨﻢ ﻳﺎﺷﻠﯩﻨﯩﺪﯗ. ﺑﺎﺷﻘﯩﻼﺭ غەلىبىدىن ﻛﯜﻟﺴﻪ، ﻣﻪﻥ ﻳﯩﻐﻼﻳﻤﻪﻥ. ﺩﺍﺩﯨﺴﯩﺰ ﻛﯜﻥ ﻛﯜﻧﻤﯘ؟

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ماقالە-يازمىلار | ۋاقتى: 05-02-2011 | باھا: 11 پارچە | زىيارەت: 1,240 قېتىم

قەشقەر مېنىڭ مازارگاھىم جايلاشقانلىقى ئۈچۈن «ئۇلۇغ، تاۋاب قىلىش زۆرۈر» جايدۇر. شۇ سەۋەبلەرگە كۆرە «پىر» دۇئاسىغا ئېرىشىش، مەھشەر كۈنىدە مېنىڭ «شاپائىتىم» دىن ئىنئام ئېلىش ئۈچۈن قەشقەرنى، پىر بۇزرۈك قەبرەگاھىنى داۋاملىق زىيارەت قىلماقلىق، تەلىم-تەرغىب ئالماقلىق زۆرۈردۇر.

مېنىڭ بۈگۈنكى كۈنگىچە ياشاپ كېلىشىمنىڭ زۆرۈرىيىتى يوق. 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىدىكى ھۆكۈمرانىڭلار ياڭ زېڭشىن مېنىڭ ئەڭ ياراملىق شاگىرىتلىرىمدىن بىرىدۇر. بەلكىم شەكىل ئوخشىماس، ئەمما ماھىيەت بىردۇر. ئاداققى مەقسەت سىزلەرنى «يارىماس» ئىدىيەلەرنىڭ «زەھەرلىشىدىن» ساقلاش، بىزلەركىم «پىر بۇزرۈك روھىنى» قەلبىڭىزلەردە جۇلالاندۇرۇشتۇر.

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ماقالە-يازمىلار | ۋاقتى: 03-02-2011 | باھا: 2 پارچە | زىيارەت: 1,081 قېتىم

ئۇچتۇرپان ناھىيە تەۋەسىنىڭ شەرقتىن غەربكە ئەڭ ئۇزۇن يېرى 139.5 كىلومېتىر، جەنۇپتىن شىمالغا ئەڭ كەڭ يېرى 124.5 كىلومېتىر كېلىدۇ. ناھىيە بازىرى ناھىيە تەۋەسى مەركىزىنىڭ قىيپاش غەربىگە جايلاشقان. شەرقىي مېرىدىئان «41′23°78 دىن 09′01°80»، شىمالىي پاراللېل «41′23°40 دىن ″32′51°41» ئارىلىقىغا توغرا كېلىدۇ. ناھىيە تەۋەسى شەرقتە ئاقسۇ شەھىرى بىلەن ئونسۇ ناھىيىسىگە قوشنا، جەنۇپتا قارا تېكە تېغى ئارقىلىق كەلپىن ناھىيىسى بىلەن قارىشىپ تۇرىدۇ. غەربتە ئاقچى ناھىيىسىگە تۇتىشىدۇ، شىمالدا تەڭرىتاغ تىزمىسى ئارقىلىق قىرغىزىستان بىلەن چېگىرلىنىدۇ، ناھىيىنىڭ ئومۇمىي يەر كۆلىمى 8841.99 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ (بۇنىڭ ئىچىدە يېزا ئىگىلىك 1- شىسى 4- تۈەننىڭ كۆلىمى 155.096 كۋادرات كىلومېتىر). تاغلىق رايون %59.1 نى، چۆل – قۇملۇق ساھىل %29.4 نى، تۈزلەڭلىك %11.5 نى ئىگىلەيدۇ.

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: تارىخ-مەدەنىيەت | ۋاقتى: 31-01-2011 | باھا: 1 پارچە | زىيارەت: 975 قېتىم

بىر مىللەتتىكى ئىلغار دۇنيا قاراش، پەلسەپە دېگەنلەر ئىنتايىن «چاكىنا قاراشلارنىڭ يىغىندىسى» دۇر. بۇ خىل قاراش كىشىلەرنى يولدىن چىقىرىدۇ. كىشىنى «شۈكرى قانائەتچانلىقتىن» تازدۇرىدۇ. «پىر» غا گۇمان بىلەن قارايدىغان قىلىپ قويىدۇ. بۇنداق ئىدىيىلەر يامراپ كەتسە، ئەلنى بالا-قازا باسىدۇ. ئىگىسىز ئۆلۈملەر كۆپىيىدۇ. سۇلتانۇل مۇھەققىقىن بولمىش مەن ئۇنداق «ئىپلاسلىق» لارغا قانداقمۇ چىداپ تۇراي؟!

مېنىڭ ئاخىرقى مەقسىتىم مۇرىتلىرىمنى «جەننەت» كە باشلاپ مېڭىش تۇرسا! ئۇنداقلار ئىلغار دېيىلسە مەن ئەڭ «بۈيۈك» دەپ تەرغىب قىلىۋاتقان سۈلۈكىي ئىشقىيەنى نېمە دەيسىز؟!

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ماقالە-يازمىلار | ۋاقتى: 29-01-2011 | باھا: 5 پارچە | زىيارەت: 1,112 قېتىم

مىلادىيە 11-ئەسىردە ياشاپ ئۆتكەن ئۇيغۇر ئالىمى، دۇنيا سېلىشتۇرما تىلشۇناسلىقىنىڭ ئاساسچىسى مەھمۇد كاشغەرىي مىلادىيە 1008-يىلى قاراخانىيلار خانلىقىنىڭ ئاستانىسى قەشقەرگە قاراشلىق ئوپال ئازىغدا دۇنياغا كەلگەن.

مەھمۇد كاشغەرىي ئۆز ئۆمرىدە قەشقەر، ئوتتۇار ئاسىيا، ھىندىستان، باغداد….. قاتارلىق جايلاردىكى ئالىي بىلىم يۇرتلىرىدا پەننىڭ ئەينى يىللاردا مەلۇم بولغان ھەممە تۈرلىرىدە دېگۈدەك ۋايىغا يەتكۈزۈپ ئىلىم تەھسىل قىلىپ، ئۆزىنىڭ ئۆلمەس ئەسىرى «تۈركىي تىللار دىۋانى» ئۈچۈن پۇختا ئاساس سالغان.

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: تارىخ-مەدەنىيەت | ۋاقتى: 26-01-2011 | باھا: 4 پارچە | زىيارەت: 1,185 قېتىم

مېنى «سىياسىئون، دىپلومات، ھەربىي مۇتەخەسىس» دەپ تەرىپلىگىنىڭىزگە كۆپ تەشەككۈر. مەن تېخى كەلگۈسى ئەۋلاتلىرىم مېنى پەقەت ۋە پەقەت «مىللىي مۇناپىق» دەپ ئويلامدىكىن دەيىتتىم. ھەر نېمە بولسا مېنى چۈشىنىدىغانلار بار ئىكەن.

مېنىڭچە يات ئەلدىكىلەرگە خۇشامەت قىلدىغانلار مەنلا ئەمەسقۇ دەيمەن. بىلسەم-بىلمىسەم زامانىڭلاردىمۇ شۇنداق ئىشلار تولۇپ يېتىپتۇ. مەن پەقەت چوڭراقىنى قىلغان خالاس.

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ماقالە-يازمىلار | ۋاقتى: 22-01-2011 | باھا: 0 پارچە | زىيارەت: 800 قېتىم

سىزنىڭ ھاكىمىيەتنى قولغا ئېلىپ يەتمەكچى بولغان مەقسەد-مۇددىئايىڭىز نېمە ئىدى؟ ئەڭ ئاخىرىدا نېمە نىشانغا يەتمەكچى ئىدىڭىز؟

مېنىڭ مەقسىتىم بەلكىم «پىرئەۋىن» بولۇش ئىدى. ھەممە ياق ماڭا قاراپ تەزىم قىلسا، ھەممە ياق مېنىڭ شەخسىي زىمىنىم بولسا دەر ئىدىم. ئەينى يىللىرى ئىسكەندەر زۇلقەرنەيىن شەرققە يۈرۈش قىلغىنىدەك، مەنمۇ ھەم غەربكە يۈرۈش قىلسام دەر ئىدىم. ئاھ، نېمىدىگەن شېرىن ئارزۇلار ھە!؟ ئاھ، ئاھ، ئاھ …. ئارمانلىرىم!!!

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ماقالە-يازمىلار | ۋاقتى: 18-01-2011 | باھا: 3 پارچە | زىيارەت: 1,255 قېتىم

ئۇيغۇر تىلى شىۋە (يەرلىك تىل، دېئالېكت دەپمۇ ئېلىنىدۇ) ئالاھىدىلىكى بىلەن تىل باغچىلىرىدا ئۆزگىچە پۇراقلارنى چېچىپ تۇرىدۇ.

كەمىنەنىڭ زەئىپەسى غۇلجىدىن بولغاچ، چوڭلار، ئاغا-ئىنى، ھەدە-سىڭىللار بىلەن ئالاقە قىلىش جەريانىدا، بىزدەك جەنۇپتا چوڭ بولغانلار چۈشەنمەيدىغان بەزى سۆز-ئىبارىلەرنى ئىشتىپ تۇرىمەن.

تۆۋەندە مەن دائىم ئاڭلاپ تۇرىدىغان بەزى غۇلجا سۆزلىرى بېرىلدى. قېنى نەزەر سېلىپ بېقىڭ، قايسىلىرىنى چۈشىنىسىزكىن؟

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: چاقماق يازمىلار | ۋاقتى: 16-01-2011 | باھا: 12 پارچە | زىيارەت: 1,309 قېتىم

تەلقىننىڭ يەنە بىر رولى شۇكى، ئاددىي خەلىق مېنىڭ سۈلۈكۈم «ئىشقىيە» نىڭ سۈر-ھەيۋىتىنى ھېس قىلاتتى. مېنىڭ «جامائەت» ىمگە قېتىلاتتى. تەبىئىي ھالدا مېنىڭ كۈچۈم زورىياتتى. ئەينى ۋاقىتتا سەئىدىيە زىمىنىدا ئىشقىيە سۈلۈك مۇرىتلىرىنىڭ ئاستانە يەكەننى، قەشقەرنى قانداق مالىمان قىلغانلىقىنى ئەسلەپ باقسىڭىز بولىدۇ. شۇ مۇرىتلىرىم بولغاچقا، خەلىقنىڭ بىھۇدە قىرىلىپ كېتىشىدىن ئەنسىرىگەن «نادان» خان مەن بىلەن سۈلھىي تۈزگەن ئىدى. مەنچە بولسا، نەچچە مىڭ ئادەم ئۆلگەندە سەئىدىيە تەسەررۇپىدا پۇقرا ئازلاپ كېتەمتى؟ مۇشۇ ئويلىرىمنىڭ ئۆز ۋاقتىدا ئاشكارىلىنىپ قالمىغانلىقىغا خۇرسەنمەن.

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ماقالە-يازمىلار | ۋاقتى: 16-01-2011 | باھا: 0 پارچە | زىيارەت: 879 قېتىم

1000 يىللاردىن بېرى بىر ئوبدان، ئۆز قانۇنىيىتى بىلەن كېلىۋاتقان تىل-يېزىقىمىز بىزنىڭ قولىمىزدا ۋەيران بولغىلىۋاتسا ئۇنىڭغا ھېچكىم «ھاي» دېمىسە، ئۇ دۇنياغا بارغاندا مەھمۇد بوۋىمىزنىڭ يۈزىگە قانداق قارايمىز؟ بىر-بىرىمىزنىڭ يۈزىگە قانداق قارايمىز؟ فرانسىيە يازغۇچىسى دائۇدېدنىڭ «ئاخىرقى دەرس» ھېكايىسىنى ھەممىمىز بىلىمىز. لېكىن ھېچكىم بىزنى «ئاخىرقى دەرس» نى ئۆتۈشكە مەجبۇرلىمىدى. مېنىڭ بۇ ھېكايىنى ئەسلىشىمنىڭ سەۋەبى شۇنىڭدىكى، تەبىئىي پەنلەر «ئاخىرقى دەرس» نى ئۆتۈپ بولدى. ئەمدى نۆۋەت ئىجتىمائىي پەنلەرگە، ئاندىن جانلىق تىلغا كېلىدۇ. شۇڭا ھەممىمىز ئانا تىلىمىزنى قەدىرلەيلى! ھەر بىرىمىز يۈكسەك مەسئۇلىيەتچىلىق بىلەن ئۆزىمىزگە سەپسالايلى، باشقىلارنى نازارەت قىلايلى، تىل دېگەن غۇرۇرىمىز، ۋىجدانىمىز، ئانىمىزغۇ ئاخىر!

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ئۆزگىلەردىن باشاقلار | ۋاقتى: 15-01-2011 | باھا: 10 پارچە | زىيارەت: 1,380 قېتىم

شۇ يىللاردا ماڭا ھىرقەتىي (گۇمنام) ، شاھ مەشرەپ دېگەندەك سىلەر چوڭ بىلىدىغان كىشىلەرمۇ ئەگىشىپ كەلگەن ئىدى. ئاخىرىدا شاھ مەشرەپ مېنىڭ بىر كېنىزىكىمنى ياخشى كۆرۈپ قېلىپ، مېنىڭ رىسقىمغا چاڭ سېلىش خىيالىدا بولغاچقا، ئۇنى ئاختا قىلدۇرۇپ ھوزۇرۇمدىن قوغلاپ چىقاردىم. ئۇ «تۇزكور» شۇنداق تۇرۇپمۇ، يەنە مېنىڭ «شەنىمگە» قاملاشمىغان مىسرالارنى توقۇپ يۈرۈپتۇ. ھەتتا بەزىلەر ئۇنى «ئەۋلىيا» دېگۈدەك، ئۇ «ئەۋلىيا» بولسا ئۇنداقتا مەن نېمە؟ ئاقىۋەت ئۇنى باشقىلارنىڭ قولى بىلەن نەمەنگاندا دارغا ئاستۇردۇم. شۇنداق قىلىپ ھاردۇقۇم چىققان بولدى. ئۇھ ھ ھ……..

ئاپتورى: قىسمەت | سەھىپە: ماقالە-يازمىلار | ۋاقتى: 14-01-2011 | باھا: 7 پارچە | زىيارەت: 1,588 قېتىم